Nr ISSN 2082-7431
Polska Podziemna
Kedyw Okręgu Lubelskiego.




Proces tworzenia sieci Kierownictwa Dywersji w Okęgu Lublin AK, rozpoczęto dopiero późną wiosną 1943 r., co miało ogromny wpływ na to, że nie objął on swoim zasięgiem wszystkich obwodów. Do momentu rozwiązania Kedywu Okręgu nie przystąpiono do organizacji omawianych struktur w obwodach: zamojskim, tomaszowskim i biłgorajskim.
Głównym czynnikiem tak poważnego opóźnienia organizacyjnego, był fakt iż jeszcze przed wydaniem rozkazu o utworzeniu Kedywu, w większości komend obwodowych istniała już bardzo prężna sieć tzw. Oddziałów Dywersji Bojowej, wypełniających de facto zadania zastrzeżone w rozkazodawstwie dla nowo powołanej organizacji.

Szefostwo Kierownictwa Dywersji Komendy Okręgu.
Kierownik:
mjr Jan Nawrat "Janusz", "Lucjan".: luty/marzec 1943 - czerwiec 1944 r.

Oddziały i patrole dyspozycyjne.
Przy tworzeniu patroli, a następnie oddziałów dyspozycyjnych Kedywu wykorzystano grupy lub oddziały Związku Odwetu (obwody: puławski, lubartowski i hrubieszowski), bądź istniejące już oddziały dywersji bojowej lub grupy o podobnym charakterze. I tak np. w obwodzie lubelskim oddziały dyspozycyjne budowano w oparciu o siatkę Organizacji Wojskowej, scalonej z Armią Krajową.

Z czasem szefostwu Kedywu Okręgu podlegały:

Inspektorat Chełm.

Oddział dyspozycyjny "Jabłońskiego".
Rozbity na przełomie 1943 i 1944 r.

Inspektorat Lublin.

Oddział dyspozycyjny "Ewy", "Siapka", "Agawy", "Zapory".
Dowódcy:
ppor. Jan Poznański "Ewa".
ppor. Stanisław Jagielski "Siapek".
ppor. Czesław Piasecki "Agawa".
ppor. Hieronim Dekutowski "Zapora".

Oddział istniał w okresie od kwietnia do września 1943 r., oraz od kwietnia do sierpnia 1944 r. Najwyższy stan osobowy osiągnął liczbę około 200 żołnierzy, a przez cały okres działalności przewinęło się przez jego szeregi od 340 do 370 ludzi

Oddział dyspozycyjny "Lekarza".
Dowódca:
ppor. czasu wojny Bolesław Mucharski "Lekarz", "Kłak".

Oddział powstał w 1941 r., jako oddział dyspozycyjny Związku Odwetu, od wiosny 1943 funkcjonował jako oddział Kedywu, a następnie od maja 1944, jako oddział lotny. Istniał do sierpnia 1944 r., najwyższy stan osobowy osiągnął w maju 1944, wówczas to oddział liczył 140 żołnierzy. Przez szeregi oddziału "Lekarza" przeszło około 150 osób.

Inspektorat Puławy.

Oddział dyspozycyjny "Przepiórki".
Dowódca:
ppor. Marian Sikora "Czarny", "Przepiórka".

Jego początki datują się na rok 1940, kiedy to utworzono oddział dyspozycyjny Związku Odwetu. Najwyższy stan osobowy wyniósł około 170 ludzi, a liczba osób, które przewinęły się przez ten oddział sięgnęła 250.
W ramach oddziału utworzono grupę lotną Kedywu pod dowództwem ppor. Jerzego Jaskulskiego "Zagona", "Zagończyka", który był jednocześnie zastępcą "Przepiórki".

Inspektorat Radzyń.

Oddział dyspozycyjny "Ostoi".
Dowódcy:
ppor. Stanisław Chmielarski "Bogdan", "Lech".
kpt. Wacław Rejmak "Ostoja".

Najwyższy stan osobowy - w ramach Kedywu - wyniósł 80-ciu ludzi. W czerwcu 1944 r., został przekształcony w grupę lotną i szybko się rozrastał. W sierpniu tego roku, tuż przed rozformowaniem liczba żołnierzy sięgnęła 300-stu.
Przez cały okres istnienia oddziału (połowa 1943 - sierpień 1944 r.), przez jego szeregi przewinęło się 350 - 360 ludzi.

Oddział dyspozycyjny "Kozła".
Dowódca:
ppor. Czesław Rossiński "Kozioł", "Jemioła".

Wykaz przedstawiony powyżej mówi więc o 6 oddziałach dyspozycyjnych Kedywu, działających na terenie Okręgu Lublin. Większość z nich powstała lub została włączona do Kierownictwa Dywersji jesienią 1943 r. i składała się z kilku lub kilkunastu patroli garnizonowych.
Jakkolwiek pozostawały one pod wspólnym dowództwem, rzadko były koncentrowane, stanowiąc de facto jednostki bojowe o dużej samodzielności.
Mimo organizacyjnej podległości Kedywowi, część z wymienionych oddziałów była silnie związana z organizacją terenową, realizując jej rozkazy i zadania, a także korzystając z jej wywiadu oraz punktów kontaktowych.
W specyficznej sytuacji znalazły się oddziały "Ostoi" i "Lekarza", które nie podlegały szefowi Kedywu w inspektoracie i otrzymywały dyspozycje z Komendy Okręgu lub bezpośrednio od komendantów macierzystych obwodów.
Od razu rzuca się więc w oczy fakt, iż organizacja Kedywu w okręgu lubelskim bardzo odbiegała od zasad organizacyjnych, ujętych w rozkazie "Uporządkowanie walki czynnej" z 22 stycznia 1943 r.
Formalnie, Kedyw jako organizacja samodzielna i nie podlegająca organizacji terenowej istniał w okręgu do marca 1944 r. Wówczas to KO wydała rozkaz o jego "decentralizacji".
Rozkaz ów znosił podział pomiędzy oddziałami dyspozycyjnymi a komórkami terenowymi i podporządkowywał Kedyw dowódcom terytorialnym.
Realizacja "decentralizacji" przebiegała bardzo wolno i napotykała na szereg przeszkód. Było to spowodowane faktem, iż dowódcy oddziałów Kedywu niechętnie podporządkowywali się dowództwu terenowemu.
Większość oddziałów dywersyjnych przekształcono w oddziały partyzanckie, bądź włączono do istniejących już jednostek tego typu.
Kierownictwo Dywersji w okręgu - podobnie jak wspomniane już oddziały dywersji bojowej (ODB) - było strukturą niezależną oraz jedną z głównych sił, użytych do tworzenia oddziałów partyzanckich. Mimo jego podporządkowania dowódcom terenowym, oddziały Kedywu do końca okupacji nawiązywały do swoich tradycji jako części Kierownictwa Dywersji.

Oddziały partyzanckie.

Decydujące znaczenie dla powstawania partyzantki w okręgu lubelskim miały wydarzenia z przełomu 1942 i 1943 r., kiedy to na rozkaz Himmlera, niemiecki aparat okupacyjny rozpoczął akcję wysiedleńczą Zamojszczyzny.
W jej wyniku rozpoczął się żywiołowy proces tworzenia oddziałów partyzanckich, nastąpił okres czynnej działalności oddziałów dywersji bojowej, a ponadto w lasach powstawały liczne grupy nie związane dotąd z żadną organizacją.

Już na początku 1943 r., a więc jeszcze przed wydaniem przez KG AK "Wytycznych do partyzantki", na terenie inspektoratu zamojskiego działało 6 oddziałów partyzanckich. Świadczy to o tym, że decyzje Komendy Głównej ze stycznia i marca 1943 r., o przystąpieniu do organizowania oddziałów partyzanckich - w odniesieniu do Okręgu Lublin - faktycznie tylko sankcjonowały istniejący już stan rzeczy.
W pierwszej połowie 1943 r., powstało 8 dalszych oddziałów partyzanckich, a w drugiej połowie tego roku 8 kolejnych.
Do 1944 r., komenda okręgu przykładała stosunkowo mniejszą wagę do oddziałów partyzanckich. Sytuacja zmieniła się wiosną, kiedy to zaczęto wiązać ich istnienie z zadaniami odtwarzania sił zbrojnych (OSZ).
Najwcześniej proces ten rozpoczęto w inspektoracie zamojskim, gdzie wszystkie oddziały leśne i "inne pozostające w polu na terenie inspektoratu" zostały połączone w jedno zgrupowanie, które przemianowano na OP 9 - 9 Zamojski Pułk Piechoty.
Niezależnie od OP 9 na terenie Zamojszczyzny działało jeszcze kilkanaście innych jednostek partyzanckich, które w planach OSZ, miały z czasem wejść w struktury OP 9.

W kwietniu i maju 1944 r., powstały kolejne zgrupowania:
Inspektorat Chełm - OP 7.
Inspektorat Lublin - OP 8 - I Batalion 8 pp Leg.
Tutaj działały również oddziały partyzanckie przeznaczone do odtworzenia II, III i IV batalionów tego pułku.
Obwód Puławy - OP 15.
Obwód Biała Podlaska - OP 34.
Obwody radzyński i łukowski - OP 35.
Struktury wspomnianych związków taktycznych była bardzo zróżnicowana, bowiem tworzące je oddziały były zawiązkami przyszłych batalionów, kompanii a w przypadku OP 8 - plutonów I Batalionu.

Inną bardzo ważną przyczyną zainteresowania komendy okręgu własnymi oddziałami był rozwój partyzantki AL i pojawienie się wiosną 1944 r. kilkudziesięciu oddziałów i zgrupowań partyzantki sowieckiej.
Łącznie na terenie okręgu przez cały okres okupacji działało 70 oddziałów, z czego więcej niż połowa operowała na terenie Inspektoratu Zamość. Przechodziły one różne koleje losu: zaprzestawały działalności, były rozbijane (5 oddziałów) lub łączyły się z innymi. Mimo wszelkich przeciwności, do momentu realizacji Planu "Burza" na terenie Lubelszczyzny, przetrwało ich 42.
Pod koniec okupacji skupiały one blisko 5 200 żołnierzy, co stanowiło ponad 8% stanu organizacyjnego w okręgu.
Od czerwca 1944 r., Komendzie Okręgu podporządkowana była również 27 Wołyńska Dywizja Piechoty licząca w tym czasie 3 260 żołnierzy.

Zestawienie oddziałów partyzanckich:

Inspektorat Lublin.

Oddział "Ewy", "Siapka", "Agawy", "Zapory". I pluton OP 8, następnie oddział sztabowy Komendy Okręgu.
Przemianowany z oddziału dyspozycyjnego Kedywu.

Oddział "Nerwy" - II pluton OP 8 .
Dowódca:
ppor. Wojciech Rokicki "Nerwa".
Istniał od jesieni 1943 do lipca 1944 r. Najwyższy stan liczebny wyniósł 100 żołnierzy.

Oddział "Jemioły" - III pluton OP 8.
Dowódca:
ppor. Czesław Rossiński "Jemioła", "Kozioł".
Istniał od maja do lipca 1944 r. Najwyższy stan liczebny wyniósł 70-80 ludzi.

Oddział "Spartanina", "Sarmaty" - IV pluton OP 8, następnie oddział łącznikowy Obwodu Lublin-powiat.
Dowódca:
ppor. Tadeusz Sowa "Spartanin", "Sarmata".

Pierwszy oddział "Sarmaty" istniał w okresie maj - październik 1943 r. W grudniu 1943 utworzono tzw. drugi oddział "Sarmaty", który istniał do maja 1944 r. W maju 1944 został rozwiązany i wyłączony z OP 8, a następnie ponownie sformowany i przemianowany na oddział łącznikowy Obwodu Lublin-powiat. Najwyższy stan liczebny wyniósł 60-ciu żołnierzy.

Oddział "Lekarza" - IV pluton OP 8.
Dowódca:
ppor. cz. w. Bolesław Mucharski "Lekarz".
Przemianowany z oddziału dyspozycyjnego Kedywu.

Oddział "Rysia" - V pluton OP 8.
Dowódcy:
ppor. cz. w. Stanisław Łukasik "Ryś".
ppor. Adolf Kijowski "Antek" (tymczasowo).
Istniał od stycznia do lipca 1944 r. Najwyższy stan liczebny osiągnął 126 ludzi.

Oddział "Uskoka" - VI pluton OP 8.
Dowódca:
ppor. Zdzisław Broński "Uskok".
Istniał w okresie maj - sierpień 1944 r. Najwyższy stan liczebny wyniósł 60-ciu żołnierzy.

Oddział "Brzechwy", "Karola", "Potoka" - Pluton KWP, VII pluton OP 8.
Dowódca:
por. Tadeusz Pośpiech "Brzechwa", "Karol", "Potok".
Działał w okresie od lutego do lipca 1944 r. Początkowo był oddziałem podległym Kierownictwu Walki Podziemnej, następnie na przełomie czerwca i lipca 1944 przemianowany na VII pluton OP 8. Najwyższy stan liczebny wyniósł 70 ludzi.

Oddział "Kmicica", "Romba" - Kompania szkolna IV Batalionu, 8 pp.
Dowódcy:
kpt. Stanisław Dębicki "Kmicic".
ppor. Stanisław Głowala "Romb" (dowodził oddziałem w polu).
Działał od czerwca do lipca 1944 r. Najwyższy stan liczebny wyniósł 80-90 ludzi.

Oddział "Szarugi" - Oddział dyspozycyjny 621.
Dowódca:
ppor. Aleksander Sarkisow "Szaruga".
Działał w okresie sierpień/wrzesień 1943 - lipiec 1944 r. Najwyższy stan osobowy wyniósł 120 ludzi.

Oddział "Powoja" - Pluton dyspozycyjny 621.
Dowódca:
ppor. Jan Podhajski "Powój", "Błysk".
Działał od maja do lipca 1944 r. Najwyższy stan liczebny wyniósł 30 ludzi.

Oddział "Pająk", "Pająka" - Operacyjny i szkolny pluton/kompania łączności.
Dowódca:
ppor. cz. w. Leon Rembarz "Dołęga".
Działał w okresie maj - sierpień 1944 r. Najwyższy stan liczebny wyniósł 102 żołnierzy.

27 Wołyńska Dywizja Piechoty.
Dowódcy:
mjr Tadeusz Sztumberk-Rychter "Żegota".
płk. Jan Kotowicz "Twardy".
(Dane dotyczą okresu działania dywizji na terenie okręgu lubelskiego). W maju 1944 dywizja podporządkowana została Komendzie Okręgu Lublin. Działała na obszarze inspektoratów: Radzyń, Chełm, Lublin.
Stan liczebny z okresu działań na Lubelszczyźnie wynosił 3 260 żołnierzy.

Inspektorat Chełm.

Oddział "Piły" - PD-80.
Dowódca:
plut. podch. Karol Kiszczak "Piła".
Działał w okresie od czerwca do października 1943 r. Po zawieszeniu działalności w październiku 1943, nie został zmobilizowany ponownie. Większość jego żołnierzy, wiosną 1944 r., znalazła się w składzie oddziału "Zręba".
Najwyższy stan liczebny osiągnął 30-stu ludzi.

Oddział "Jelenia".
Dowódca:
kpr. Piotr Jankowski "Jeleń", "Orzeł".
Powstał jako oddział Organizacji Zbrojnej, później związał się z Batalionami Chłopskimi. Po scaleniu z AK, na początku czerwca 1944 r., włączony do oddziału "Sędzimira". Okres samodzielnej działalności: wiosna 1943 - czerwiec 1944 r. Najwyższy stan liczebny wyniósł 20-stu ludzi.

Oddział "Nadbużanka" - pluton dywersyjny "Nadbużanka".
Dowódcy:
kpr. Ryszard Wiśniewski "Ryś".
kpr. Henryk Pasikowski "Vis".
Działał w okresie od grudnia 1943 do maja 1944 r. 3 maja został włączony do oddziału "Ludwika". Najwyższy stan osobowy wyniósł 20 ludzi.

Oddział "Świerka".
Dowódca:
kpr. Stefan Kowalewski "Świerk".
Działał od marca do czerwca 1944 r. Na początku czerwca został włączony do składu kompanii "Marsa" ze zgrupowania"Jaremy". Najwyższy stan liczebny wyniósł 18-stu żołnierzy.

Oddział "Sędzimira" - OP 7/I.
Dowódca:
por. Zygmunt Szumowski "Sędzimir", "Przebój".
Działał od kwietnia do lipca 1944. Najwyższy stan osobowy wyniósł 100 ludzi.

Oddział "Zręba" - OP 7/II.
Dowódca:
ppor. Jan Michałek "Maczek", "Zrąb".
Działał od kwietnia do sierpnia 1944 r. Najwyższy stan liczebny wyniósł 120 ludzi.

Oddział "Jaremy" - OP 7/III, Zgrupowanie "Jaremy".
Dowódcy:
kpt. Bolesław Flisiuk "Jarema".
por. Romuald Kompf "Rokicz".
Działał od kwietnia do sierpnia 1944 r. Najwyższy stan liczebny wyniósł 350 żołnierzy podzielonych na 3 kompanie, działających w praktyce niezależnie.

W skład OP 7/III wchodziły:

Oddział "Zagłoby", "Ludwika" - 1 kompania OP 7/III.
Dowódcy:
chor. Konstanty Piotrowski "Zagłoba".
por. Ludwik Pałys "Ludwik".
Okres działania: kwiecień - lipiec 1944 r.

Oddział "Marsa" - 2 kompania OP 7/III.
Dowódca:
por. Marian Przebucki "Mars".
Okres działania: kwiecień - lipiec 1944 r.

Oddział "Singla" - 3 kompania OP 7/III.
Działał w stanie zalążkowym, w okresie czerwiec - lipiec 1944 r.

Oddział "Strzały" - Konny Oddział Zwiadowczy OP 7.
Dowódca:
ppor. Eugeniusz Hilcher "Strzała".
Działał od maja do czerwca 1944 r. Stan liczebny wynosił 30-stu ludzi.

Inspektorat Puławy.

Oddział "Orlika", "Dymka" - OL/A, OP 15/1, OP 15 pp/1.
Dowódca:
ppor. Marian Bernacik "Orlik", "Dymek".
Działał od jesieni 1943 do sierpnia 1944 r. Najwyższy stan liczebny wyniósł 200-stu żołnierzy.

Oddział "Przepiórki", "Zagona" - Oddział Dyspozycyjny ZO/Kedywu. OP 15/2, OP 15 pp/2.
Dowódca:
ppor. Marian Sikora "Czarny", "Przepiórka".
Działał od 1940 do sierpnia 1944 r. Najwyższy stan liczbowy wyniósł 170 ludzi.
W skład oddziału "Przepiórki" wchodził oddział lotny "Zagona" - OL KD, OL "Pilot".

Oddział "Hektora", "Turnusa" - OL/B, OL-1, OP 15/3, OP 15pp/3.
Dowódcy:
por. Jan Zdzisław Targosiński "Hektor".
ppor. Bronisław Kozuń "Turnus".
Działał od września 1943 - sierpnia 1944 r. Najwyższy stan liczebny osiągnął liczbę 80-90 ludzi.

Oddział "Argila" - OL/C, OP 15/4, OP 15pp/4.
Dowódca:
por. Bolesław Frańczak "Argil".
Działał od lutego do sierpnia 1944 r. Najwyższy stan liczebny osiągnął liczbę 100 ludzi.

Oddział "Sępa", "Małego" - OL obwodu kraśnickiego.
Dowódca:
sierż. Wiktor Toporowski "Sęp".
por. Stanisław Łokuciewski "Mały".
Działał w okresie listopad/grudzień 1943 - sierpień 1944 r. Najwyższy stan liczebny osiągnął liczbę 127 żołnierzy.
W planie Odtwarzania Sił Zbrojnych, oddział "Małego" miał być włączony do składu III baonu 8 pp. Leg., odtwarzanego przez Inspektorat Lublin.

Inspektorat Radzyń.

Oddział "Ostoi" - Oddział Dyspozycyjny Kedywu, I/OP 35, Oddział Specjalny 35 pp.
Dowódcy:
ppor. Stanisław Chmielarski "Bogdan".
kpt. Wacław Rejmak "Ostoja".
Działał od połowy 1943 do sierpnia 1944 r. Najwyższy stan liczebny z sierpnia 1944 r., wyniósł 300 ludzi.
W czerwcu 1944 oddział przemianowano na typowy oddział lotny.

Oddział "Müllera", "Beja", "Sępa" II/OP 35.
Dowódca:
mjr Konstanty Witkowski "Müller".
Dowódcy polowi:
por. Józef Załoga "Ostrożny".
por. Zygmunt Teodorowicz "Bej".
ppor. Władysław Bykowski "Sęp".
Działał od września 1943 do sierpnia 1944 r. Najwyższy stan liczebny wyniósł 120 żołnierzy.

Oddział "Zenona" - Oddział osłony rdst 31, OP 34.
Dowódcy:
ppor. Władysław Bykowski "Sęp".
por. Stefan Wyrzykowski "Zenon".
Działał od grudnia 1943 - sierpnia 1944 r. Najwyższy stan osobowy wyniósł 210 żołnierzy.

Oddział "Lecha" - OP II/34.
Dowódca:
- Stanisław Chmielarski "Lech".
Działał od kwietnia do lipca 1944 r. Najwyższy stan liczebny wyniósł 70 ludzi.

Oddział "Kruka" - Oddział szkolny.
Dowódca:
por. Jerzy Skoliniec "Kruk".
Działał samodzielnie od stycznia do maja 1944 r., następnie został włączony do oddziału "Müllera".
Najwyższy stan liczebny osiągnął liczbę 50-ciu żołnierzy.

Oddział "Pawła" - Leśny Oddział Szkoleniowy.
Dowódca:
por. Piotr Nowiński "Paweł".
Działał samodzielnie od kwietnia do czerwca 1944 r., następnie został włączony do oddziału "Ostoi".
Najwyższy stan liczbowy wyniósł 50-ciu ludzi.

Inspektorat Zamość.

Oddział "Norberta", "Doliny" - OP 9/I, 1 kompania OP 9.
Dowódcy:
por. Jan Turowski "Norbert".
por. Adam Piotrowski "Dolina".
Działał w okresie maj 1943 - lipiec 1944 r. Najwyższy stan liczebny wyniósł 300 żołnierzy.
Powstał na bazie garnizonowej kompanii Oddziału Dywersji Bojowej.

Oddział "Podkowy" - OP 9/II, 2 kompania OP 9.
Dowódca:
por. Tadeusz Kuncewicz "Podkowa".
Działał od maja 1943 - lipca 1944 r. Najwyższy stan osobowy osiągnął w listopadzie 1943r., wynosił on wówczas 160 żołnierzy.
Powstał na bazie garnizonowej kompanii Oddziału Dywersji Bojowej.

Oddział "Wira", "Korsarza", "Groma", "Topoli" - OL "Wira","Korsarza" - OP 9/III - kompania "Groma".
Dowódcy:
ppor. Konrad Bartoszewski "Wir".
ppor. Hieronim Miąc "Korsarz".
ppor. Edward Błaszczak "Grom".
ppor. Jan Kryk "Topola".
Działał w okresie od lutego 1943 - czerwca 1944 r. Latem 1943 r., został formalnie połączony pod wspólnym dowództwem z oddziałem "Wara". W praktyce jednak oba oddziały działały zupełnie samodzielnie. Obie jednostki miały odtwarzać III baon 9 pp. Leg. Najwyższy stan osobowy oddziału wyniósł 120 ludzi.

Oddział "Wara" - OP 9/III, kompania "Wara".
Dowódca:
por. Włodzimierz Hascewicz "War".
Działał od czerwca 1943 - czerwca 1944 r. Najwyższy stan osobowy osiągnął liczbę 100 ludzi.

Kompania warszawska "Żegoty" - Kompania "Południe", Oddział Rozpoznawczy OP 9.
Dowódcy:
kpt. Tadeusz Sztumberk - Rychter "Żegota".
por. Adam Haniewicz "Woyna".
ppor. Zdzisław Wiliusz "Sęk".
Kompania działała od maja/czerwca do listopada 1943 r. Najwyższy stan osobowy osiągnął liczbę 82 żołnierzy.

Oddział "Ciąga" - Samodzielna kompania zmotoryzowana OP 9/III.
Dowódcy:
ppor. Józef Śmiech "Ciąg".
Działał od wiosny 1943 do lipca 1944 r. Najwyższy stan liczbowy wyniósł 140 ludzi.
Oddział "Sępa", "Dniestra" - KZ, Konny zwiad OP 9.
Dowódcy:
plut. Stanisław Plisikiewicz "Pliszka".
ppor. Tadeusz Ośko "Sęp".
ppor. Stefan Suchodolski "Dniestr" (dowodził oddziałem tylko nominalnie).
Działał od jesieni 1943 - lipca 1944 r. Najwyższy stan osobowy wyniósł 40-stu żołnierzy.

Oddział "Osy" - Pluton sztabowy OP 9.
Dowódca:
st. sierż. Wincenty Kot "Osa".
Działał od października 1943 do lipca 1944 r. Najwyższy stan osobowy wyniósł 140 żołnierzy.

Oddział "Leszcza" - Pluton łączności OP 9.
Dowódca:
ppor. Mieczysław Kwarciński "Leszcz".
Działał od lutego do lipca 1944 r. Najwyższy stan osobowy wyniósł 20-stu ludzi.

Oddział "Podlaskiego" - Kompania Oddziału Dywersji Bojowej.
Dowódca:
ppor. Piotr Złomaniec "Podlaski".
Działał od stycznia do lutego 1943 r. Został rozbity 4 lutego 1943 r.
Najwyższy stan osobowy wyniósł 100 ludzi.

Oddział "Kozaka", "Lecha".
Dowódcy:
ppor. Jan Ochman "Kozak".
ppor. Jerzy Krasowski "Lech".
Działał od lutego do lipca 1944 r. Najwyższy stan osobowy wyniósł 60 żołnierzy.

Oddział "Głaza", "Bogorii" - Baon zborny 27 Wołyńskiej DP.
Dowódcy:
ppor Tadeusz Persz "Głaz".
por. Sylwester Brokowski "Biały".
Działał od czerwca do lipca 1944 r. Najwyższy stan osobowy wyniósł 170 żołnierzy.

Oddział "Polakowskiego" - Kompania leśna.
Dowódca:
ppor. Marian Warda "Polakowski".
Działał od sierpnia/września 1942 do czerwca 1943 r. Najwyższy stan osobowy - 44 żołnierzy - oddział zanotował w czerwcu 1943 r.

"Drużyna Wschodnia" - Drużyna Wschodnia ODB Obwodu Tomaszów Lubelski.
Dowódcy:
- Jan Michocki "Kadet".
Działał od stycznia 1943 do września 1944 r. Najwyższy stan osobowy wyniósł 20 ludzi.

1 kompania ODB.
Dowódca:
ppor. Stanisław Bednarski "Renata".
Kompania działała od marca 1943 do sierpnia 1944 r. Najwyższy stan osobowy wyniósł 150 ludzi.
1 i 2 kompanie ODB były formalnie oddziałami garnizonowymi, jednak wydzielane z nich grupy bardzo często prowadziły działalność partyzancką.

2 kompania ODB.
Dowódca:
ppor. Tadeusz Romańczuk "Muryna".
Kompania działała od marca 1943 do sierpnia 1944 r. Najwyższy stan osobowy wyniósł 170 ludzi.

Oddział "Lopka", "Błyskawicy".
Dowódcy:
szer. Jerzy Zagajski "Lopek".
kpr. Jan Kędra "Błyskawica".
Działał od lutego do grudnia 1943 r. Po przejściu Kędra do BCH, oddział włączono do 3 kompanii leśnej. Najwyższy stan osobowy wyniósł 14-15 ludzi.

Oddział "Burzy", "Antona".
Dowódca:
kpr. Antoni Wróbel "Burza", "Anton".
Działał od maja 1942 do czerwca 1944 r. Od jesieni 1943 do lutego 1944 r., był podporządkowany komendzie obwodu Tomaszów Lubelski. Później związał się z PKB. Najwyższy stan osobowy wyniósł 10-ciu żołnierzy.

Oddział "Kata" - Oddział osłony sztabu komendy obwodu Tomaszów Lubelski.
Dowódcy:
kpr. Władysław Pardus "Kat".
ppor. Hipolit Wolak "Wilk".
Działał jesienią i zimą 1943 r. Na przełomie 1943/1944 r. został włączony do 3 kompanii leśnej. Najwyższy stan osobowy wyniósł 20-25 ludzi.

Kompania Leśna, kompania leśna "Ligoty", 3 kompania leśna Obwodu Tomaszów Lubelski.
Dowódcy:
ppor. Eugeniusz Sioma "Lech".
ppor. Hipolit Wolak "Wilk".
ppor. Witold Kopeć "Ligota".
Kompania działała od lutego do kwietnia 1944 r. Najwyższy stan osobowy wyniósł 100 żołnierzy.

Oddział "Orkana", "Szkwała", "Małego" - Pluton konnego zwiadu Obwodu Tomaszów Lubelski.
Dowódcy:
pchor. Jerzy Sobieszczański "Orkan".
pchor. Ryszard Jankowski "Szkwał".
st. wachm. Franciszek Korczyński "Mały".
Działał od lata 1943 - sierpnia 1944 r. Najwyższy stan osobowy wyniósł 20-stu żołnierzy.
Do wiosny 1944 r., oddział był jednostką garnizonową.

Oddział "Groma", "Bączka" - Pluton żandarmerii Obwodu Tomaszów Lubelski.
Dowódca:
sierż. Wacław Kaszucki "Grom", "Bączek".
Działał od lutego/marca do lipca/sierpnia 1944 r. Najwyższy stan osobowy wyniósł 30-stu ludzi.

Oddział "Kruka" - Kompania "Cieszanów".
Dowódca:
ppor. Franciszek Szajowski "Kruk".
Działał w okresie od kwietnia do czerwca 1944 r. Rozformowany w czasie niemieckiej operacji Sturmwind. Zmobilizowany ponownie 19 lipca został włączony do kompanii "Narol" w oddziale "Kostka". Najwyższy stan osobowy wyniósł 100 ludzi.

Oddział "Korczaka" - "Kompania żelazna", OP 1 Obwodu Tomaszów Lubelski.
Dowódcy:
ppor. Andrzej Dżygało "Korczak".
ppor. Tadeusz Romańczuk "Muryna".
ppor. Eugeniusz Sioma "Lech".
Działał od kwietnia do sierpnia 1944 r. Najwyższy stan osobowy (maj 1944 r.) wyniósł 150-ciu ludzi.

Oddział "Godziemby" - Kompania "Lubaczów", Kompania "Lusia", 4 kompania 19 pp.
Dowódcy:
- Franciszek Franus "Oszczepski".
kpt. Kazimierz Maciejewicz "Dar".
sierż. Michał Franus "Siciński".
por. Julian Bystroń "Godziemba".
Działał od kwietnia do sierpnia 1944 r. Najwyższy stan osobowy wyniósł 162 żołnierzy.
Kompania "Lusia" organizacyjnie podlegała Obwodowi Lubaczów, Okręgu Lwów AK. Natomiast od kwietnia 1944 r., taktycznie komendzie Obwodu Tomaszów Lubelski.

Oddział "Kostka" - Kompania "Narol", 1 kompania.
Dowódca:
ppor. Karol Kostecki "Kostek".
Działał od kwietnia do sierpnia 1944 r. Najwyższy stan osobowy wyniósł 280-300 żołnierzy.

Oddział "Lancy".
Dowódca:
ppor. Bolesław Ostrowski "Lanca".
Działał od wiosny 1943 do grudnia 1944 r. Najwyższy stan organizacyjny wyniósł 40-stu żołnierzy.
Na terenie Okręgu Lublin oddział "Lancy" działał w dwóch okresach: od wiosny do sierpnia 1943 i od marca do czerwca 1944 r. Później operował w okolicach Warszawy a następnie na terenie Okręgu Radom-Kielce.

Oddział "Wira" - Kurs Młodszych Dowódców Piechoty V Rejonu Obwodu Biłgoraj, Oddział Szkolny "Wira".
Dowódca:
ppor. Konrad Bartoszewski "Wir".
Działał od stycznia do czerwca 1944 r. Najwyższy stan osobowy wyniósł 150 żołnierzy.

Oddział "Corda" - Kurs Młodszych Dowódców Piechoty I Rejonu Obwodu Biłgoraj, Oddział Szkolny "Corda".
Dowódca:
ppor. Józef Stegliński "Cord".
Działał od lutego do czerwca 1944 r. Najwyższy stan osobowy wyniósł 200-stu żołnierzy.

Oddział "Woyny" - Kompania łączności, 1 kompania sztabowa Inspektoratu Zamość.
Dowódca:
por. Adam Haniewicz "Woyna".
Działał od maja do czerwca 1944 r. Najwyższy stan osobowy wyniósł 80-ciu ludzi.

Szpital Leśny "665".
Dowódca:
ppor. Lucjan Kopeć "Radwan".
Działał od kwietnia do czerwca 1944 r. Najwyższy stan osobowy wyniósł 27 ludzi (personel medyczny i drużyna osłonowa).

Oddział "Górala", "Rysia" - I pluton leśny Obwodu Hrubieszów.
Dowódca:
ppor. Kazimierz Wróblewski "Ryś".
Działał od stycznia do lipca 1943 r. Najwyższy stan osobowy wyniósł 100 żołnierzy.

Oddział "Małego" - Kompania przeprawowa.
Dowódca:
ppor. Stanisław Witamborski "Mały".
Działał od października 1943- maja 1944 r. Najwyższy stan osobowy wyniósł 70-ciu ludzi>

Oddział "Żbika" - Szturmowy oddział dywersyjny.
Dowódca:
st. wachm. Wojciech Sarzyński "Żbik".
Działał od września 1943 - lipca 1944 r. Od marca 1944 miał charakter garnizonowy. Najwyższy stan osobowy wyniósł 60-ciu żołnierzy.

Oddział "Wiktora", "Luxa" - Batalion "Wiktora", Batalion "Południe".
Dowódca:
ppor. cz. w. Stefan Kwaśniewski "Wiktor", "Lux".
Działał od jesieni 1943 - sierpnia 1944 r. Najwyższy stan osobowy wyniósł 300-stu żołnierzy.
W skład Batalionu "Południe" wchodziły:

Oddział "Wygi" - 1 kompania (oddział lotny).
Dowódca:
ppor. Karol Bojarski "Wyga".
Oddział "Czarusia" - 2 kompania (oddział lotny).
Dowódca:
ppor. Sergiusz Konopa "Czaruś".
Oddział "Wyrwicza" - 3 pluton (oddział garnizonowy)
Pluton "Brawury".
Dowódca:
plut Anatol Aleksandrow "Brawura".

Oddziały Dywersji Bojowej.

Oprócz Oddziałów Dyspozycyjnych Kedywu i oddziałów partyzanckich, na terenie Okręgu Lublin, działała także trzecia siła, zupełnie niezależna od Kedywu i prowadząca walkę sabotażowo-dywersyjną jako oddzielna struktura.
Mowa tutaj o Oddziałach Dywersji Bojowej, których proces tworzenia rozpoczął się jesienią 1942 r.
Co prawda ODB nie były częścią Kierownictwa Dywersji, które jest przecież tematem tego materiału, to jednak by w pełni oddać wysiłek dywersyjno-bojowy okręgu, uznałem za konieczne naświetlić w kilku słowach proces ich tworzenia.

A więc, tak jak już wspomniałem, organizację ODB w okręgu, rozpoczęto w listopadzie 1942 r., a cały proces przebiegał dwutorowo:
Po pierwsze sekcje i plutony szturmowe przyjmowały nazwę "oddziały dywersji bojowej", po drugie zaś tworzono tego rodzaju jednostki od podstaw.
Po raz pierwszy nazwa ODB pojawia się w "Rozkazie dziennym nr 16" komendanta obwodu AK Biłgoraj z 2 października 1942 r., w którym określono zadania tych oddziałów, uzbrojenie oraz wyznaczono ich dowódcę obwodowego.
Mniej więcej w tym samym czasie następował proces tworzenia ODB w obwodach Inspektoratu Zamość. Jako jednolita siła, Oddziały Dywersji Bojowej mogły tam wystąpić już w okresie niemieckich wysiedleń Zamojszczyzny.
W innych obwodach, gdzie wcześniej nie powstały oddziały szturmowe, proces tworzenia ODB rozpoczął się na początku 1943 r.
O dynamice tworzenia ODB w tamtym czasie, może zaświadczyć rozkaz komendanta obwodu AK Biała Podlaska z 16 stycznia 1943 r., który zalecał organizowanie w rejonach sekcji bojowych (1+5 na rejon).
Realizację zadania wyznaczono w terminie do 20 stycznia 1943 r., a więc w tempie niemal błyskawicznym.

Z całą pewnością działania te były inspirowane odgórnie i traktowane jako bardzo pilne.
Świadczy o tym niejako fakt, że wspomniany komendant obwodu biłgorajskiego powołuje się na rozkaz nr 71 Komendanta Głównego AK z 10 listopada 1942 r., który co prawda nie formułuje bezpośrednio zadań ODB, natomiast stwierdza, że gdyby Niemcy po zakończeniu likwidacji Żydów podobną metodę zastosowali wobec Polaków, to "spotkają się z czynnym z naszej strony oporem [...]. W walce tej przejdziemy z obrony do natarcia.".

Oddziały Dywersji Bojowej lub grupy o podobnym charakterze powstały we wszystkich obwodach okręgu. Ze względu na zróżnicowane możliwości organizacyjne poszczególnych obwodów okręgu, stopień ich rozwoju był bardzo różny.
Najczęściej ODB liczyły od kilku do kilkudziesięciu żołnierzy, podzielonych na sekcje lub drużyny, dysponujących własnym uzbrojeniem i sprzętem wojskowym. Najliczniejsze oddziały dywersji bojowej działały w obwodzie zamojskim i tomaszowskim.

Działania zbrojne.

Wydarzenia na Zamojszczyźnie, które zapoczątkowały niemieckie siły okupacyjne w listopadzie 1942 r., stały się punktem zwrotnym w rozwoju i patrzeniu się na działalność dywersyjno-sabotażową. Zwrócono ostatecznie uwagę na konieczność przystąpienia do samoobrony zakrojonej na szeroką skalę, nie tylko na Lubelszczyźnie, ale i na terenie całego kraju.
Do zorganizowanej walki w okręgu lubelskim, przystąpiono faktycznie wiosną 1943 r. Związane to było z jednej strony z powstaniem oddziałów dywersji bojowej i patroli Kedywu, a także z tworzeniem się grup leśnych tzw. "spalonych" i oddziałów partyzanckich, a z drugiej strony z przejmowaniem przez miejscowy ruch oporu inicjatywy strategicznej.

Początkiem nowego kierunku była akcja Kierownictwa Walki Konspiracyjnej ogłoszona w maju 1943 r., a stawiająca sobie za cel zniszczenie ewidencji ludności, ksiąg meldunkowych, spisów kontyngentowych, wykazów gruntów rolnych i innej dokumentacji.
Znaczenie tego wystąpienia miało wymiar nietuzinkowy, bowiem na wielu okupowanych terenach rozpoczęto w ten sposób działania o ogromnym znaczeniu psychologicznym.

Dorobek bojowy Okręgu Lublin jest ogromny. Może o tym świadczyć fakt, iż to właśnie ten okręg uważany jest przez historyków badających dzieje Armii Krajowej, za najwaleczniejszy.
Grupy bojowe, jednostki partyzanckie i oddziały terytorialne przeprowadziły co najmniej 2 300 różnego rodzaju akcji zbrojnych, które mają swoje potwierdzenia w dokumentach i relacjach. Z tego 2 150 akcji dokonano przed rozpoczęciem realizacji "Akcji Burza". W związku z tym, że nie da się udokumentować całej działalności Armii Krajowej na Lubelszczyźnie, należy się spodziewać, że akcji tych było znacznie więcej.
Spośród 2150 akcji najwięcej przeprowadzono ich w Inspektoracie Zamość - co najmniej 850 (39,5%), a następnie w Inspektoracie Puławy - 440 (20,4%), Lublin - 320 (14,8%), Chełm 280 (13%), Radzyń 260 (12%).
Widać więc, że aktywność poszczególnych obwodów była mocno zróżnicowana i zależała od stopnia zorganizowania struktur bojowych.
I tak w Inspektoracie Puławy na obszarze obwodu puławskiego wykonano prawie 91% wszystkich akcji, w inspektoracie chełmskim na Odwód Kraśnik przypadło 57%, na Chełm - 24,7%, natomiast na Obwód Włodawa tylko 18% akcji.
Bardzo podobnie rzecz się miała z Inspektoracie Lublin, gdzie lwia część dokonanych akcji przypadła na Obwód Lublin-powiat, a najmniej na Obwód Lublin-miasto. W pozostałych inspektoratach podobne dysproporcje nie występowały.

Jeśli chodzi o charakter i rodzaj akcji to najwięcej, bo ponad 480, przypada na akcje skierowane przeciwko funkcjonariuszom, obiektom i siłom zbrojnym okupanta.
Na drugim miejscu plasują się akcje rekwizycyjne i inne gospodarcze - 445 (20,6%). Z całą pewnością można stwierdzić, że było ich znacznie więcej, bowiem wobec systematycznie wydawanych rozkazów o zakazie ich przeprowadzania, kierownictwa terenowe oraz dowódcy oddziałów i grup dywersyjnych nie przyznawali się do tego rodzaju działań.
Ponadto na Zamojszczyźnie przeprowadzano je najczęściej w ramach akcji odwetowych na nasiedlone kolonie niemieckie lub wsie ukraińskie.

Na dużą skalę przeprowadzono również akcję likwidacji i karania konfidentów oraz kolaborantów. Grupy bojowe AK w około 310 akcjach tego typu zlikwidowały ponad 340 osób, w większości na podstawie wyroków podziemnego wymiaru sprawiedliwości.

W latach 1942 - 1944 grupy bojowe i oddziały partyzanckie okręgu przeprowadziły co najmniej 177 różnego rodzaju akcji kolejowych z tego w 1942 r. - 19, 1943 - 33, a w roku 1944 - 124. Stanowiły one 8,2% wszystkich akcji wykonanych przez AK Okręgu Lublin.
Najwięcej tego rodzaju działań miało miejsce w Inspektoracie Puławy, gdzie szczególnie wyspecjalizowaną jednostką w tej dziedzinie okazał się być oddział "Przepiórki", "Zagona", który dokonał aż 50 akcji tego typu.
W Inspektoracie Zamość przeprowadzono 40 tego rodzaju akcji, w Inspektoracie Radzyń - 39 (najwięcej oddział "Ostoi"), w Inspektoracie Lublin - 25 (najwięcej oddziały "Zapory" i "Lekarza") oraz w Inspektoracie Chełm - 16.
Oddziały Armii Krajowej wszelkiej maści, na terenie Lubelszczyzny dokonały około 16% wszystkich akcji kolejowych, jakich dokonano w latach 1942-1944 na terenie Lubelszczyzny.
W 1942 r., było ich 47 (AK wykonała około 40% z nich), w 1943 - 175 (AK wykonała około 19%), a w 1944 r. - 890 przy czym udziałem Armii Krajowej było 14% z nich.
Aby określić efektywność działań AK na tym polu, można przytoczyć tu dane z Inspektoratu Lublin, gdzie wysadzono 8 lokomotyw, wykolejono i uszkodzono 16 wagonów osobowych tzw. pociągów z urlopowanymi i 26 wagonów ze sprzętem wojennym.
Przerwa w ruchu spowodowana tymi działaniami trwała ponad 80 godzin, a straty niemieckie wyniosły: 15 zabitych żołnierzy niemieckich, 27 rannych, 10-ciu żołnierzy rozbrojono. Zdobyto: 1 pm, 1 lkm, 13 karabinów, 2 pistolety i inny sprzęt wojskowy. Straty własne to: 2 zabitych i 13 rannych.
W obwodzie pulawskim wysadzono lub wykolejono co najmniej 21 lokomotyw, wykolejono lub zniszczono 141 wagonów różnego typu. Według szczątkowych danych działania te spowodowały 200-stu godzinną przerwę w ruchu.
Do tego bilansu trzeba również dodać akcje sabotażowe w zakładach naprawczych taboru kolejowego. Tylko w okresie od grudnia 1943 do czerwca 1944 r., na terenie samej parowozowni Dęblin podczas napraw głównych, przeglądów i remontów uszkodzono 120 lokomotyw, zniszczono sporą część materiałów i surowców oraz spowodowano bliżej niemożliwe do oszacowania straty w transporcie okupanta, w wyniku zakładania środków wybuchowych z opóźnionym zapłonem.
Podobne działania, choć w mniejszym zakresie, prowadzone były w parowozowniach w Lublinie, Chełmie, Łukowie i Małaszewiczach.

Co najmniej 126 (5,8%) akcji, przeprowadzonych w obwodach wschodnich i południowo-wschodnich, związanych było z zagrożeniem, jakie niosła ze sobą działalność nacjonalistów ukraińskich. Były to walki i potyczki z oddziałami UPA, ukraińską policją i ukraińskim selbstschutzem, zamachy na działaczy ukraińskich oraz akcje odwetowe na ośrodki ukraińskiego ruchu nacjonalistycznego.

Odziały bojowe inspektoratu zamojskiego dokonały około 100 akcji na nasiedlone wsie, podczas których m.in. rozbrajano kolonistów, dokonywano rekwizycji, palono zabudowania itp.

150 akcji okręgu zostało narzuconych przez sytuację. Najwięcej z nich miało miejsce na terenach o rozwiniętej partyzantce. Należały do nich boje spotkaniowe, zaskoczenia oddziałów i zasadzki na nie, oraz walki podczas niemieckich akcji pacyfikacyjnych, przeciwpartyzanckich i działań represyjnych okupanta.

Zdecydowana większość działań zbrojnych była przeprowadzana przez oddziały dyspozycyjne Kedywu, oddziały dywersji bojowej oraz oddziały partyzanckie. I tak w Inspektoracie Lublin ich dziełem było ponad 85% akcji, w zamojskim - 78,2%, puławskim - 77,5%, radzyńskim - 51%.
Na tym tle wyjątkowo wyglądają dane mówiące o działalności Inspektoratu Chełm, gdzie oddziały bojowe odcinka walki czynnej wykonały zaledwie 11% procent wszystkich akcji. Było to spowodowane kilkoma czynnikami, do których należały m.in.:
Słabość oddziałów dywersji bojowej, szybkie rozbicie przez Niemców struktury Kedywu, późnego ukształtowania się silnych oddziałów partyzanckich.

Najdynamiczniejszy rozwój działalności zbrojnej AK przypada na pierwsza połowę 1944 r., kiedy to jej oddziały przeprowadziły blisko 70% wszystkich akcji. Było to związane głównie z okrzepnięciem organizacji w tym czasie oraz ogólnym rozwojem ruchu oporu, wejściem do walki młodych roczników, wzrostem nastrojów walki w społeczeństwie i zmniejszeniem się sił okupacyjnych w terenie.

***

Okręg lubelski AK uczestniczył we wszystkich akcjach nakazanych przez Komendę Główną Armii Krajowej, wykazując szczególną aktywność we wspomnianej już akcji niszczenia dokumentacji w urzędach gmin i u sołtysów (maj-czerwiec 1943), a także:
w tzw. akcji omłotowej (lato 1943), w której zniszczono lub uszkodzono ponad 300 maszyn żniwnych i omłotowych, w akcji uderzenia na niemieckie pociągi z urlopowanymi (listopad 1943), akcji na łączność telefoniczną i telegraficzną (21 i 22 lipca 1943) oraz tzw. akcji terminowej, prowadzonej systematycznie od jesieni 1943 r.
Oprócz wykonywania rozkazów KG AK, Okręg podejmował samorzutnie ciągłe lub okresowe działania o charakterze lokalnym.
W reakcji na wysiedlenia Zamojszczyzny z przełomu 1942 i 1943, oraz z połowy 1943 r. grupy bojowe i oddziały AK dokonały około 100 napadów na nasiedleńców, zarówno niemieckich jak i ukraińskich (powiat Biłgoraj). Skutkiem tej działalności była paniczna ucieczka nasiedlonych Ukraińców i powrót na tereny wysiedlone rdzennych ich mieszkańców.
W obwodzie tomaszowskim od pierwszych miesięcy 1944 r., w działalności zbrojnej dominował problem samoobrony przed zalewem zgrupowań UPA.
2 czerwca siły obwodu, oraz grupy samoobrony, w sile około 1 200 żołnierzy stoczyły kilkugodzinną walkę w rejonie Dąbrowy, Ulhówki, Rzeczycy, i Rokitna z jednostkami UPA. Straty po stronie polskiej sięgnęły ponad 100 ludzi (ranni i zabici).
W dniach 21-25 czerwca 1944 r., większość z oddziałów Inspektoratu Zamość, wraz z oddziałami BCH, AL i partyzantki sowieckiej stoczyły jedną z największych bitew partyzanckich w kraju. Siły niemieckie (około 30 tys. żołnierzy) w ramach akcji "Sturmwind II", otoczyły wspomniane zgrupowanie partyzanckie w lesie biłgorajskim.
Mimo iż oddziałom AK, dowodzonym przez mjr Edwarda Markiewicza (później przez ppor. Konrada Bartoszewskiego), udało się przerwać pierścień okrążenia, to straty były ogromne i sięgnęły 50 % stanu początkowego (około 400 ludzi).

Koniec.





Powrót do strony głównej.


copyright 2007, Radosław ""Butryk"" Butryński
Design by Scypion