Armata przeciwpancerna 5 cm Panzerabwehrkanone 38

Historia konstrukcji:
Armata przeciwpancerna 5 cm Pak. 38 została opracowana w 1938 roku w niemieckich zakładach Rheinmetall-Borsig AG w Düsseldorfie. Produkcję seryjną podjęto dopiero pod koniec 1940 roku. W momencie ataku na ZSRR w 1941 roku w służbie znajdowały się 1.064 egzemplarze.

W latach 1939-1943 wyprodukowano 9.568 egzemplarzy (2 egz. w 1939 r., 388 egz. w 1940 r., 2.072 egz. w 1941 r., 4.480 egz. w 1942 r. oraz 2.626 egz. w 1943 r.). Cena jednostkowa wynosiła 10.600 RM. Do produkcji jednego egzemplarza zużywano następujące ilości materiałów (w kg): Fe 2677, Cr 3,8, Sn 0,30, Cu 3,35, Al 80,8, Zn 0,47, Ni 5, kauczuk 35,1 + 0,07. Proces produkcyjny wymagał 1.800 roboczogodzin.

Testy poligonowe na zdobycznych czołgach radzieckich pokazały że ich zwalczanie może przysporzyć obsłudze problemy, szczególnie w przypadku silnie pochylonej płyty czołowej radzieckich czołgów T-34 – na pozostałych kierunkach ostrzału czołg ten był z łatwością niszczony. W tej sytuacji pomimo deficytu wolframu utrzymano produkcję pocisków przeciwpancernych 5 cm Pzgr. 40 z rdzeniem wykonanym z węglika wolframu aż do 1944 roku. W 1943 roku zaprzestano produkcji koncentrując się na potężniejszych modelach dział jak 7,5 cm Pak. 40 oraz 8,8 cm Pak. 43.

Podczas wojny powstało kilka modeli dział samobieżnych uzbrojonych w działa 5 cm Pak. 38.

Opis konstrukcji:
Monoblokowa gwintowana lufa stalowa o 20 prawoskrętnych zwojach była zaopatrzona w hamulec wylotowy. Żywotność lufy wynosiła ok. 4.000-5.000 wystrzałów. Półautomatyczny zamek klinowy o ruchu poziomym. Przyrządy celownicze i naprowadzania umieszczone po lewej stronie lufy. Podziałka celownika ZF 3×8° wyskalowana do 1.500 m dla pocisków przeciwpancernych oraz 2.400 m dla pocisków odłamkowych. Pancerna tarcza chroniąca obsługę miała postać dwóch profilowanych tłoczonych płyt o grubości 4 mm oddalonych od siebie o 25 mm. Część dolna osłony była umocowana na zawiasach i zaopatrzona w uchwyty dla łopaty oraz trzy tyczki do wyznaczania linii ognia.

Dla zmniejszenia masy w konstrukcji łoża dolnego wykorzystano lekkie stopy aluminium. Ogony miały konstrukcję rurową i były zaopatrzone w lemiesze. Koła o średnicy 800 mm i szerokości 90 mm z bandażem z lanej gumy. Zawieszenie na wałkach skrętnych dostosowane do trakcji motorowej. Dodatkowe kółko podczepiane od lemiesze ułatwiało manewrowania działem siłami obsługi podczas zmiany stanowiska ogniowego. Obsługa działa liczyła 5 osób.

Ze względu na dużą masę do holowania zalecano ciągnik półgąsienicowy Sd.Kfz. 10. W późniejszym okresie korzystano także z ciągników gąsienicowych RSO. Z braku wystarczającej ilości ciągników często wykorzystywano samochody ciężarowe.

Amunicja:
Stosowano amunicję scaloną. Oznaczenie kodowe łuski 6360 (stalowa, masa 1,36 kg, długość 420,1 mm, średnica kryzy 78,5 mm). Naboje pakowane w metalowe skrzynki po 4 sztuki – wymiary 625 x 185 x 185 mm. Masa pustej skrzynki wynosiła 5,5 kg, a załadowanej 16,7-21,6 kg (w zależności od typu amunicji).

Standardowy przydział amunicji z grudnia1940 roku obejmował 150 pocisków przeciwpancernych pełnokalibrowych, 40 przeciwpancernych rdzeniowych oraz 30 odłamkowych.

Przeciwpancerna 5 cm Panzergranatpatrone Pak. 38

Długość naboju:
Długość pocisku:
Masa naboju:
Masa pocisku:
Masa materiału wybuchowego:
Masa materiału miotającego:
551 mm
178,4 mm
4,05 kg
2,06 kg
0,017 kg
0,9 kg Digl.R.P.-0,5

Przeciwpancerny pocisk pełnokalibrowy 5 cm Pzgr. typu APHE. Wykonany z wysokogatunkowej stali stopowej korpus mieścił niewielki ładunek wybuchowy pobudzany zapalnikiem dennym typu Bd.Z. (5103*) der 3,7 cm Pzgr. W części dennej znajdował się smugacz typu Lichtspurhülse Nr. 1.

Opracowano także inne wersje tego pocisku:

5 cm Panzergranatpatrone V

część głowicowa była wykonana z dwóch części – stożkowej wykonanej z utwardzonej stali oraz cylindrycznej mieszczącej ładunek wybuchowy oraz gniazdo zapalnika ze smugaczem,

5 cm Panzergranatpatrone (Üb.)

wersja szkolna pozbawiona materiału wybuchowego.

Przeciwpancerna 5 cm Panzergranatpatrone 39 Pak. 38

Długość naboju:
Długość pocisku:
Masa naboju:
Masa pocisku:
Masa materiału wybuchowego:
Masa materiału miotającego:
Prędkość wylotowa:
556 mm
184,2 mm
4,16 kg
2,06 kg
0,027 kg
0,9 kg Digl.R.P.-0,5
835 m/s

Przeciwpancerny pocisk pełnokalibrowy 5 cm Pzgr. 39 z czepcem ochronnym typu APC-HE. Wykonany z wysokogatunkowej stali stopowej korpus mieścił niewielki ładunek wybuchowy pobudzany zapalnikiem dennym typu Bd.Z. (5103*) der 3,7 cm Pzgr. W części dennej znajdował się smugacz typu Lichtspurhülse Nr. 1.

Przebijalność płyty pancernej odchylonej od pionu o 30 stopni:

odległość grubość płyty
100 m
1.000 m
69 mm
48 mm

Przeciwpancerna 5 cm Panzergranatpatrone 42 Pak. 38

Długość pocisku:
Masa pocisku:
Masa materiału wybuchowego:
215,5 mm (bez smugacza)
2,23 kg
0,017 kg

Przeciwpancerny pocisk pełnokalibrowy 5 cm Pzgr. 42 z czepcem ochronnym i balistycznym typu APCBC-HE. Wykonany z wysokogatunkowej stali stopowej korpus mieścił niewielki ładunek wybuchowy pobudzany zapalnikiem dennym typu Bd.Z. (5103*) der 3,7 cm Pzgr. W części dennej znajdował się smugacz typu Lichtspurhülse Nr. 1.

Przeciwpancerna 5 cm Panzergranatpatrone 40 Pak. 38

Długość naboju:
Długość pocisku:
Długość rdzenia:
Masa naboju:
Masa pocisku:
Masa materiału miotającego:
Prędkość wylotowa:
496,5 mm
132,5 mm
75 mm
2,94 kg
0,925 kg
0,898 kg Digl.R.P.-8,2
1.180 m/s

Przeciwpancerny pocisk rdzeniowy 5 cm Pzgr. 40 typu APCR. Rdzeń był wykonany z węglika wolframu i osadzony w skorupie wykonanej z miękkiej stali. Dla zmniejszenia oporu aerodynamicznego część głowicowa pocisku była przykryta osłoną balistyczną. W części dennej znajdował się smugacz typu Lichtspurhülse Nr. 8.

Przebijalność płyty pancernej odchylonej od pionu o 30 stopni:

odległość grubość płyty
100 m
1.000 m
130 mm
38 mm

Występował on w dwóch wersjach:

Ausführung „A”

gruby czepiec balistyczny wykonany ze stopu aluminium  i magnezu, a pod nim znajdowała się pusta przestrzeń z wypełniaczem papierowym,

Ausführung „B”

cienki czepiec balistyczny osadzony na czubku pocisku był wykonany z blachy stalowej, a pod nim znajdował się czepiec z żelaza.

Przeciwpancerna 5 cm Panzergranatpatrone 40/1 Pak. 38

Długość naboju:
Długość pocisku:
Długość rdzenia:
Średnica rdzenia:
Masa pocisku:
Masa materiału wybuchowego:
Masa materiału miotającego:
Prędkość wylotowa:
549,5 mm
146,7 mm
75 mm
21 mm
1,07 kg
0,68 kg
0,840 kg Gu.Str.P.-A0 0,5
? m/s

Przeciwpancerny pocisk rdzeniowy 5 cm Pzgr. 40 typu APCR. Rdzeń był wykonany z węglika wolframu i osadzony w skorupie wykonanej z miękkiej stali. Dla zmniejszenia oporu aerodynamicznego część głowicowa pocisku była przykryta osłoną balistyczną. W części dennej znajdował się smugacz typu Lichtspurhülse Nr. 8.

Pocisk opracowany w 1942 roku – boczne ścianki pocisku osłonięte dla zmniejszenia oporu aerodynamicznego, były zaopatrzone w pierścienie wiodące typu FES. Występował on w dwóch wersjach:

Ausführung „O”

gruby czepiec balistyczny wykonany ze stopu aluminium, miedzi i magnezu, a pod nim znajdował się czepiec z żelaza,

Ausführung „P”

cienki czepiec balistyczny osadzony na czubku pocisku był wykonany z blachy stalowej, a pod nim znajdował się czepiec z żelaza.

Odłamkowa 5 cm Granatpatrone 38 Pak. 38

Długość naboju:
Długość pocisku:
Masa naboju:
Masa pocisku:
Masa materiału wybuchowego:
Masa materiału miotającego:
Prędkość wylotowa:
Donośność:
606 mm
225 mm
3,23 kg
1,86 kg
0,2 kg
0,236 kg Gu.Bl.P.-AO
550 m/s
9.400 m

Pocisk odłamkowy 5 cm Gr. 38 typu HE wewnątrz grubościennej skorupy  mieścił komorę ładunku wybuchowego, który był pobudzany głowicowym zapalnikiem uderzeniowym typu A.Z. 39 (Rh.S. 274 lub Rh.S. 222).

Wersja szkolna nosiła oznaczenie 5 cm Gr.Patr. 38 (Üb.) Pak. 38.

Przeciwpancerna nadkalibrowa 5 cm Stielgranate 42 Pak. 38

Masa pocisku:
Prędkość wylotowa:
Donośność:
13 kg
160 m/s
praktyczna 300 m,
maksymalna 800 m

Pocisk nadkalibrowy zakładany od strony wylotowej lufy. Do środka przewodu lufy był wprowadzany trzpień przejmujący energię gazów wylotowych powstałych z odpalenia ślepego naboju. Stabilizacja pocisku w locie za pomocą sześciu brzechw. Ładunek kumulacyjny uformowany z mieszaniny trotylu i heksogenu był pobudzany głowicowym zapalnikiem uderzeniowym typu A.Z. 5075 lub A.Z. 5095 (dodatkowo zaopatrzony w zawleczkę zabezpieczającą) oraz zapalnik denny Bd.Z. 5130. Na czas transportu pocisk wraz z zapalnikiem i nabojem odpalającym były zapakowane razem w drewnianą skrzynkę.

Przebijalność płyty pancernej odchylonej od pionu o 30 stopni wynosiła 180 mm.

Źródła:

Instrukcja H.Dv.119/313 „Schlusstafel für die 5-cm Panzerjägerkanone 38 (Pak. 38)”, 1938 r.

Instrukcja H.Dv. „Merkblatt für die Munition der 5-cm Pak 38”, 1942 r.

Wolfgang Fleischer „Die 5-cm Panzerjägerkanone 38’, wyd. Podzun-Pallas-Verlag, 1998 r.

Terry Gander, Peter Chamberlain „Enzyklopädie deutscher waffen 1939-1945”, wyd. Motorbuch Verlag, 2006 r.

Werner Haupt „German anti-tank guns 1935-1945”, wyd. Schiffer Publishing Ltd., 1990 r.

Максим Коломыец „Противтанковая артиллерия Вермахта 1939-1945 гг.”, 2006 r.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.