Rewolwer 7,62-мм револьвер системы Нагана образца 1895 года

Podziękowania dla Krzysztofa Winieckiego za oprawę fotograficzną artykułu.

Rewolwer Nagant - widok z prawej strony
Rewolwer Nagant – widok z prawej strony

Historia konstrukcji:
Rewolwer Nagant wz. 1895 zaprojektował w 1894 roku belgijski konstruktor Léon Nagant z belgijskich zakładów Fabrique d’Armes Émile et Léon Nagant w Liege. Model ten wykorzystywał amunicję, którą opracował H. Pieper i został zgłoszony na rosyjski konkurs na broń boczną oficerów. Po przeprowadzeniu prób poligonowych został on przyjęty na uzbrojenie rosyjskich sil zbrojnych carskim dekretem z 13 maja 1895 roku jako rewolwer Nagant wz. 1895.

Po zakupie partii rewolwerów wyprodukowanych w Belgii (20 tysięcy egzemplarzy z zakładów Nagant oraz 11 tysięcy z zakładów Le Page), od 1898 roku ich seryjną produkcję podjęły zakłady w Tule (arsenał założony w 1595 roku przez cara Borysa Godunowa – noszący nazwę Imperatorskij Tulskij Orużejnij Zawod) , a w latach II Wojny Światowej także w zakładach w Iżewsku. W latach 1918-1945 wyprodukowano ponad 2 miliony egzemplarzy. Początkowo produkowano dwie wersje – „oficerską” zaopatrzoną w mechanizm samonapinania (DA – Double Action) i cechującą się starannym wykończeniem, oraz „żołnierską” bez samonapinania (SA – Single Action), wymagającą ręcznego napięcia kurka przed oddaniem strzału.

W niewielkiej liczbie powstały wersje:

– z lufą wydłużoną do 300 mm,

– model zaopatrzony w bębenek odchylany na prawą stronę, którego dalszej produkcji zaniechano w 1910 roku, ponieważ udogodnienie to było odczuwalne tylko przez strzelców leworęcznych,

– w 1927 roku powstała wersja ze skróconą lufą o długości 85 mm.

W 1930 roku przystąpiono do produkcji nieznacznie zmodernizowanej, ujednoliconej wersji rewolweru z samonapinaniem, która pozostała w produkcji do 1948 roku (nadano indeks ГРАУ: 56-Н-121). Wyprodukowanie jednego rewolweru wymagało 30 roboczogodzin.

W niewielkiej liczbie produkowano także wersje:

– opracowana przez A. A. Smirnskiego wersja dostosowana do amunicji bocznego zapłonu .22 LR,

– zaopatrzona w tłumik dźwięku typu BRAMIT (gazoszczelność komory nabojowej umożliwiała taki zabieg w rewolwerze) opracowany przez braci Mitin.

Dane techniczne:

Kaliber:
Amunicja:
Masa:
 
Długość całkowita:
Długość lufy:
Długość linii celowniczej:
Wysokość:
Zasilanie:
Szybkostrzelność:
7,62 mm
7,62x38R Nagant
własna 0,795 kg,
załadowany 0,88 kg
235 mm
110 mm
135 mm
140 mm
bębenek na 7 naboi
praktyczna 14 strz./min

Rewolwer Nagant - widok z lewej strony
Rewolwer Nagant – widok z lewej strony

Opis konstrukcji:
Rewolwer powtarzalny działał na zasadzie mechanicznego obrotu bębna z nabojami, unieruchamianego urządzeniem zapadkowym sterowanym mechanizmem spustowym. Lufa zaopatrzona w 4 prawoskrętne bruzdy o skoku 240 mm.

Rozłożony rewolwer Nagant
Rozłożony rewolwer Nagant

Rewolwer ma stały szkielet z wmontowanym bębenkiem blokowanym na osi. Okładki rękojeści drewniane. Bębenek można było jedynie odjąć od szkieletu, po zwolnieniu blokady.

Bęben rewolweru Nagant z nabojem w jednej z komór - widać jak bardzo wystaje on z bębna
Bęben rewolweru Nagant z nabojem w jednej z komór – widać jak bardzo wystaje on z bębna

Przy przyjętym rozwiązaniu w czasie odwodzenia kurka bębenek był przesuwany do przodu za pomocą dopychacza powodując wsuniecie szyjki naboju do przewodu lufy. Przy strzale łuska ulegała rozdęciu uszczelniając przewód lufy i zapobiegając bocznemu wypływowi gazów.

Rewolwer Nagant - dosuwanie bębna do lufy. Po lewej pozycja wyjściowa z bębnem w pozycji tylnej i kurkiem zwolnionym. Po prawej bęben dociśnięty do lufy, natomiast kurek w pełni napięty.
Rewolwer Nagant – dosuwanie bębna do lufy. Po lewej pozycja wyjściowa z bębnem w pozycji tylnej i kurkiem zwolnionym. Po prawej bęben dociśnięty do lufy, natomiast kurek w pełni napięty.

Rewolwer Nagant - zbliżenie na dopychacz bębna
Rewolwer Nagant – zbliżenie na dopychacz bębna

Niestety nadmiernie rozdęte łuski powodowały czasem zakleszczenie lufy i zablokowanie dalszego funkcjonowania broni. Wymagało to użycia długiego pręta aby wbić łuskę głębiej i przywrócić możliwość obrotu bębenka.

Rewolwer Nagant - widok na osłonę zapewniającą dostęp do komór bębna
Rewolwer Nagant – widok na osłonę zapewniającą dostęp do komór bębna

Do ładowania/rozładowywania nabojów po prawej stronie znajdowała się odchylana do dołu pokrywa.

Ładowanie naboi do rewolweru Nagant
Ładowanie naboi do rewolweru Nagant

Wprowadzanie naboi odbywało się pojedynczo, z ręcznym obrotem bębenka do następnej pozycji (przy przyjętym rozwiązaniu konstrukcyjnym nie można było zastosować obejmy przytrzymującej kilka naboi).

Rewolwer Nagant - zbliżenie na bęben z wprowadzanymi nabojami
Rewolwer Nagant – zbliżenie na bęben z wprowadzanymi nabojami

Puste łuski były usuwane pojedynczo stempelkiem umieszczonym przegubowo pod lufą.

Rozładowanie bębna z naboi rewolweru Nagant
Rozładowanie bębna z naboi rewolweru Nagant

Zastosowano zewnętrzny kurek obrotowy z mechanizmem podwójnego działania (DA – Double Action). Ze względu na potrzebę przyłożenia dużej siły do spustu podczas samonapinania najczęściej odciągano jednak kurek kciukiem.

Rewolwer Nagant w ręku strzelca
Rewolwer Nagant w ręku strzelca

Rewolwer Nagant - napinanie kurka kciukiem
Rewolwer Nagant – napinanie kurka kciukiem

Rewolwer Nagant gotowy do oddania strzału
Rewolwer Nagant gotowy do oddania strzału

Celownik stały był wyskalowany na odległość 50 m – składał się ze szczerbiny umieszczonej na szkielecie oraz półkolistej muszki u wylotu lufy.

Amunicja:

Naboje pakowano w zbiorcze drewniane skrzynki mieszczące 2184 sztuk.

Amunicja do rewolweru Nagant
Amunicja do rewolweru Nagant

Zwykła 7,62-мм револьверный патрон с пулей Р

Długość naboju:
Długość pocisku:
Masa naboju:
Masa pocisku:
Ładunek miotający:
 
Prędkość wylotowa:
Donośność skuteczna:
Donośność maksymalna:
38,48-38,73 mm
16,26-16,51 mm
11,6-12,8 g
6,7-7g
1,2 g prochu czarnego
lub 0,8 g prochu bezdymnego
270-290 m/s
50 m
700 m

Pocisk pełnopłaszczowy R z ołowianym rdzeniem. W rewolwerach tego typu zastosowano specyficzną amunicję opracowaną przez H. Piepera, z łuskami mosiężnymi z wystająca kryzą, mieszczącymi wewnątrz nie tylko ładunek miotający, ale również cały pocisk. Początkowo stosowano proch czarny (cechowała go między innymi większa niezawodność w warunkach mroźnej syberyjskiej zimy), a od 1920 roku przestawiono się wyłącznie na proch bezdymny. Podczas II Wojny Światowej ze względów oszczędnościowych zmniejszano ilość ładunku miotającego – zwykle do 0,32 g prochu bezdymnego, aczkolwiek zdarzały się jeszcze mniejsze naważki ładunku miotającego.

Ślepa 7,62-мм холостой револьверный патрон

Amunicja szkolna pozbawiona pocisku.

W służbie niemieckiej przejęte egzemplarze broni otrzymały oznaczenie 7,62 mm Revolver 612 (r).

Źródła:

Instrukcja „Справочник по патронам стрелкового оружия Советской Армии”,  1965 r.

Instrukcja „Краткий справочник по патронам стрелкового оружия Красной Армии калибра 7,62, 12,7 и 14,5 мм”,  1946 r.

Д. Н. Болотин „Советское стрелковое оружие”, 1990 r.

Zdzisław Walczak „Rewolwer Nagant wz. 1895”, wyd. MON, 1981

Witold Głębowicz, Roman Matuszewski, Tomasz Nowakowski „Indywidualna broń strzelecka II wojny światowej”, wyd. Magnum-X, 2000 r.

Terry Gander, Peter Chamberlain „Enzyklopädie deutscher waffen 1939-1945”, wyd. Motorbuch Verlag, 2006 r.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.